Żywienie młodych koni i źrebiąt – Kompletny poradnik dla hodowców
Właściwy, skrupulatnie poprowadzony program żywieniowy młodego konia stanowi absolutny fundament jego późniejszego sukcesu sportowego, jak i zdrowotnego na całe nadchodzące, dorosłe życie. Od momentu narodzin, poprzez okres odsadzenia od klaczy, aż do uzyskania pełnej biologicznej dojrzałości kości i stawów, organizm ten ze zdumiewającą prędkością buduje wszystkie swoje najważniejsze tkanki. Aby ten skomplikowany, zaprogramowany w genach proces przebiegał poprawnie i w stu procentach bezpiecznie, młody kopytny musi otrzymać idealnie zbilansowane racje pokarmowe. Każde zaburzenie proporcji – w tym nie tylko braki powszechnie kojarzone z niedożywieniem, ale przede wszystkim drastyczne nadmiary pewnych składników energetycznych – potrafi położyć wielki cień na jego treningowej karierze, zamieniając beztroski czas dorastania w walkę z nieodwracalnymi deformacjami i bólem kończyn.
Bez względu na to, czy na malowniczym, zielonym wybiegu kroczy potomek multimedalistów skokowych planowany pod start w igrzyskach, czy radosny przedstawiciel chłodniejszych ras, którego przeznaczeniem będzie spokojna stępowa rekreacja – zadanie stojące przed opiekunem pozostaje niezmiennie to samo. Musimy dążyć już od pierwszych dni życia do maksymalnego wykorzystania jego dziedzicznego potencjału poprzez harmonijny, powolny i bardzo zrównoważony rozwój struktury chrzęstno-kostnej. Twardą podstawą takiej profilaktyki i zrównoważzonego wejścia roczniaka w dorosłość będzie bez wątpienia jakościowa, bogata w makroelementy pasza dla koni.
Dlaczego pierwsze miesiące życia w kluczowy sposób decydują o przyszłości całego wierzchowca?
Jeśli przeanalizujemy wskaźniki tempa wegetatywnego nabierania wagi i wzrostu u boku matek, zauważymy, że proces ten przebiega w niewyobrażalnym tempie w porównaniu do innych udomowionych gatunków. Ciało malutkiego źrebaka jest ewolucyjnie zaprojektowane pod jedno zadanie – naturalnie podnieść się z bezpiecznej trawy i niemal natychmiast dotrzymać kroku w ucieczce pędzącemu stadu.
Rozbieżności wymiarów końcowych narzuca rzecz jasna fizjologiczna charakterystyka danej rasy. Średniej wielkości rasowy wierzchowiec, którego szacowana z tablic hodowlanych dorosła masa ciała to 500 kilogramów, osiąga blisko 64% pełnego wzrostu będąc roczniakiem (ok. 12 miesiąca od dnia wyźrebienia). Natomiast gdy podopieczny kończy 18 miesiąc życia (1,5 roku), wskaźnik kostny zamyka się nierzadko wokół 77% wymiaru ostatecznego kośćca, dążąc skokowo aż do 86% u dwulatka. Wyraźnie zaznacza to niezwykle krótki, graniczny i newralgiczny czas, określany medycznie jako “okres z otwartymi płytkami nasadowymi wzrostu kości”. Stanowi on bezpowrotną szansę hodowcy na poprawne pokierowanie stabilnym, biologicznym rozrostem tkanki z zachowaniem żelaznej dyscypliny mineralnej.
Tempo wzrostu a ryzykowna gra w końskie zdrowie nóg: Choroby Ortopedyczne i Osteochondroza Młodzieńcza (OCD / DOD)
Poważnym, a w skutkach bolesnym błędem w wielu stadninach jest przestarzałe i zgubne ludzkie przekonanie mówiące o tym, że u rosnącego konia sprawdzi się teza: “im grubszy i tęższy na żebrach maluch, tym okazalszy model i lepsze odchowanie”. Sztuczne forsowanie, gwałtowne “pompowanie” organizmu młodego roczniaka na niezwykle szybki przerost tkanki, wykraczający drastycznie ponad przypisany rasie, zwolniony i naturalny zarys biologiczny – przypomina grę w ruletkę z aparatem ruchu. Właśnie na skutek gwałtownego przyspieszania masy we wczesnym wieku (najczęściej wzbudzanego wysokokaloryczną doładowaną dawką cukrów i skrobi w posiłkach ziarnistych przy jednocześnie absolutnie niezrównoważonym profilu białkowym oraz fatalnie zaburzonej w żłobie równowadze fosforowo-wapniowej) formują się najgroźniejsze stany zapalne obciążonych stawów skokowych.
Cały zbiór tych niezwykle inwazyjnych chorób deformacyjnych i skrótów weterynaryjnych klasyfikuje się światowo pod wspólnym mianem zespołu rozwojowych chorób ortopedycznych – skrótowo znanych jako DOD (Developmental Orthopedic Disease). W tej niebezpiecznej puli znajduje się między innymi osteochondroza (OCD – tworząca odpryskujące z chrząstek chipy i myszki stawowe we włóknach mazi), zapalenie chrząstek nasadowych, potworne dla wyczynu podchrzęstne zmiany torbielowate u kości, nieodwracalne kątowe deformacje nóg (szpotawość czy postawa krowia za zawinięcia dołu kopyt), aż po twarde przykurcze ścięgien, uniemożliwiające fizjologiczny i bezbolesny chód w galopie. To właśnie dlatego profilaktyka przez odpowiednie pasze dla młodych koni musi wjeżdżać z mądrym tonażem do żłobu jeszcze w trakcie wejścia młodocianego ze stadniną na wypas, dając powolne tempo mineralnego odrostu masy ciała.
Żywienie od podstaw: Odpowiednio zbilansowana klacz źrebna jako wielka tarcza dla płodu
Program chroniący roczniaka przed przyszłymi, ortopedycznymi kontuzjami tak naprawdę nie zaczyna się w radosnym i beztroskim momencie narodzin po zerwaniu i zassaniu owodni, ale znacznie wcześniej. Fundamentem niezachwianego i uformowanego szkieletu jest wyłączna jakość paszy pobieranej przez noszącą go klacz. Programy z zbilansowaną dawką pokarmową musimy w całości zaprojektować tak, by ciężarna kobyła miała absolutnie nadmiarowo zabezpieczoną pulę pierwiastków śladowych i soli buforujących na czas potężnie obciążającej ją laktacji – oraz podczas kluczowego z definicji trzeciego piku w ciąży (czyli słynnego ostatniego trymestru ciąży narzucającego pobieranie żelaznych pęków na kształtowanie kośćca źrebięcia z wód). Tylko idealnie zaprojektowany posiłek u klaczy zaręczy bezkompromisowo bezpieczny, potężny początek biologiczny wydawanego na wybieg płodu.
Egzogenne paliwo dla kości: Przemyślane składniki odżywcze dla źrebiąt
Po narodzinach i w okresie odsadzenia, młody organizm domaga się określnych “cegieł budowlanych”, które muszą płynąć nie z przypadkowego owsa rzuconego w wiadro, ale z wyselekcjonowanej partii paszy lub starannie dobranego blendera witaminowego.
Rola pełnowartościowego białka i aminokwasów ograniczających (Limiting Amino Acids: Lizyna i Treonina)
Zapotrzebowanie na białko u rosnących osobników waha się zazwyczaj w granicach od 12% aż do 16% całej pożeranej objętości diety. Ilości te wykazują niezwykle silną korelację z energią, z jaką maluch porusza się po wybiegu. Jednak absolutnie nie każde białko działa identycznie! Tradycyjne sypanie nieprzetworzonego ziarna zbóż (np. żyta czy niegniecionego owsa) to kardynalny błąd z powodu przeraźliwie ubogiego profilu egzogennych aminokwasów. Białko, by faktycznie miało szansę zostać “wbudowane” w formujące się włókna mięśniowe i kolagenowe konia bez obciążania i tak przepalonej fruktozą trzustki, musi pokrywać wszystkie zapotrzebowania na poszczególne cegiełki budulcowe w jego łańcuchu.
Pierwszym i najważniejszym na liście aminokwasem głęboko limitującym u źrebiąt, którego permanentnie brakuje w ubogich trawach pastwiskowych i podstawowych ziarenkach, jest Lizyna. Jej deficyt momentalnie zahamuje wzrost w kłębie. Drugim szalenie cennym białkowym komponentem z puli do wzrostu komórek jest Treonina. Gdzie powinniśmy szukać tych białkowych bogactw dla wzbogacenia diety? Niezwykle cennym balanserem pełnym jakościowej i kompletnej listwie aminokwasowej są wytłoki sojowe, wysokobiałkowe miękkie serwatki czy choćby ekstrudowane łuski mączek nasion konopnych.
Równowaga twardego pancerza mineralnego w kości: Stosunki Wapnia i Fosforu (Ca:P) oraz Miedzi do Cynku
Nawet najlepsze białka zbilansowane pod sufit z energią zgniją nam jako gnijącą pod dachem obronną matrycą kolagenową rzutu, jeśli pożałujemy i naruszymy sztywną kopalnianą architekturę minerałów diety u rosnącego kopyta. Porażająca, absolutna i niezachwiana dysproporcja nierównowagi mikro oraz makroelementowej u minerałów w krwiobiegu oseska stanowi jeden z naczelnych kluczowych triggerów uruchamiających wyżej wspomnianą chorobę OCD (Developmental Orthopedic Disease).
Absolutnymi królami w mineralnym rusztowaniu rosnących długich kości rurkowatych i chrząstek powlekających staw są bez wątpienia wapń i fosfor. Kategorycznie przestrzegana, zdrowa zasada podaży nakazuje dbać z chirurgiczną powagą o to, aby ich stosunek u rosnącego odsadka wynosił optymalnie 2:1 (lub w krytycznych marginesach przynajmniej absolutne minimum z zapasu w bezpiecznej tolerancji tła stosunkowej wynoszącej 1:1, nigdy na odwrót!). Dieta konia domowego oparta głównie z samego nasycenia ziarnami z wykluczeniem dodatków czy kredy wapiennej prowadzi do obłędu z miażdżącą odwrotnością: zabójczą przewagą i dominacją szkodliwego i drażniącego wysokiego fosforu w diecie (z racji braku równoważącego wapnia), co z kretesem uniemożliwia poprawne wchłanianie pierwiastka przez soki jelitowe i rzutową krzywicę u szkieletu krowiej nogi gnącej powalająco stawy.
Drugim absolutnym duetem po mineralne królestwo tarczy u ochrony chrząstki by oparła rzut masy ciężaru jest optymalna równowaga o śladową domieszką pierwiastka z dodatku z cynku w duecie korelacją miedziową. Utrzymanie poprawie w zbilansowanej proporcji o bezpiecznej chemii tła na optymalny i konieczny wymiar bezpieczny dla powłoki kopyta określa się do proporcji wynoszącej odpowiednio we twarde cztery części cynku wobec o jednej pełnej części ochronnej przyswajalnej chelatowanej miedzi we (4:1 u rzutu na żłób w misy obkorku!).
Śmiertelne braki w polskich glebach i sianach: Suplementacja Selenu przeciw chorobie mięśni białych
Znany i powszechny, dość brutalny agronomiczny fakt brzmi bezkompromisowo: nasze, krajowe, polskie gleby uprawne są niezwykle ubogie w selen uprawowy – drogocenny, silny przeciwutleniacz odpowiedzialny m.in. za tworzenie przeciwciał układu odpornościowego. To sprawia automatycznie, z biologii wzrostu trawy, że wprost do bazowej paszy objętościowej (czyli sianokiszonki i koszonego siana łąkowego dla stajni) nie przechodzi naturalnie pożądana dawka z ziemi. Dlatego u klaczy źrebnych (które oddają ten pierwiastek w mleku) oraz bezpośrednio w żywym osesku pojawia się zatrważające zjawisko krytycznych braków w surowicy krwi. Jakie są tego medyczne konsekwencje u stada?
Permanentny głód na szczeblu komórkowym na ten przeciwutleniacz, przy równoczesnych niedoborach witaminy E (szczególnie w suchych, zimowych miesiącach bez trawy) powodują potężne zagrożenie dla ukształtowanych mięśni – wywołują tzw. uogólnioną chorobę zwyrodnieniową. U odsadków schorzenie to znane jest szerzej na wybiegach jako Choroba Mięśni Białych. Dotyka i niszczy od wewnątrz żywe włókna mięśni miednicy i zadu z obwodowego szkieletowego układu ruchowego. Ale jej najgroźniejsze i nieodwracalne do uleczenia ataki bywają wymierzane bezpośrednio w potężny narząd pompujący krew doprowadzając tkankę sercową ssaka do martwicy – wyrokując śmiertelnym zatrzymaniem układu krążenia we wczesnym wieku.
Dlatego od pierwszego miesiąca, by ustrzec malucha przed wadami u fizjologicznego serca u i wspierać odporność warto zapobiegawczo wstawić w dawkowy reżim wyselekcjonowane i bezpieczne suplementy dla koni, które doskonale zamkną ten śmiertelnie ważny deficyt we wchłanianych, organicznych formach w krwi.
Stres i Choroba Wrzodowa: Moment Odstawienia Źrebaka od Klaczy (EGUS)
Krytyczny, przełomowy moment i prawdopodobnie największy, rzutujący na układ trawienny wstrząs we wczesnym stajennym cyklu nowo narodzonego osobnika to okres rozłąki – moment całkowitego zaprzestania poboru matczynej siary, czyli z medycznego ujęcia, całkowite odsadzenie od kobyły. Stres, jaki przeżywa odłączając się od bezpiecznego wymienia wpływa dramatycznie nie tylko na wokalizację i tło behawioralne stada.
Silny stres separacyjny we krwi odsadków wpływa niszcząco u ponad 90% badanych weterynaryjnie maluchów w tym czasie – potężnie wzbudzając uwalnianie żrących enzymów w małym i często pustym z nerwów żołądku. Zjawisko to pustoszy błonę śluzową górnego odcinka i nosi rozpoznawalną na medycznych wypisach nazwę syndromu: Equine Gastric Ulcer Syndrome (EGUS), czyli popularnej choroby wrzodowej.
Aby ochronić i delikatnie osłonić układ trawienny u zestresowanych źrebiąt w dniach oddzielenia, obok absolutnie nielimitowanego zaopatrzenia w najwyższej klasy bezpyłowe siano (pasza objętościowa do woli to jedyny fizjologiczny bufor kwasów!), serwujemy ciepły i kojący posiłek na siemieniu lnianym. Idealnie sprawdzi się nawadniający i okrywający żołądek śluzami mesz dla koni. Jego łagodne, powlekające właściwości w pełni ugaszą stany zapalne błon. Dodatkowym weterynaryjnym ratunkiem stabilizującym florę u oseska w tym ciężkim czasie są drożdże piwne – wspaniały, naturalny prebiotyk wspierający trawiące jelito ślepe.
Jak mądrze wybrać pasze treściwe dla odsadka i roczniaka?
Gdy rosnący rumak opuści już definitywnie bok matki, jego dzienne posiłki opieramy zawsze o bezwzględną podstawę dobrego siana, bądź pobieranej swobodnie wypasanej zielonki. U tak odchowywanych, padokowanych koni dzienna proporcja paszy treściwej powinna być utrzymywana na znikomym lub bardzo niskim wspierającym progu (od 0 do zaledwie maksymalnie 2-3 kg suplementu treściwego w ciągu doby). Nadrzędnym celem jest zabezpieczenie, a nie tuczenie skrobią.
Złota Reguła: Ograniczona i ucięta skrobia (Maksymalnie 1g / kg masy)
Najgorszym wrogiem równowagi bakteryjnej i insulinowej malucha jest gwałtowne wysypywanie owsa i ziarna, o czym pisano szeroko w ostrzeżeniu przed wadami kopyt z ujęcia DOD. Zgodnie z najnowszą, popartą dowodami wiedzą kliniczną dietetyków końskich, zawartość czystej skrobi dostarczanej na jeden posiłek profilaktycznie nie może wymuszać na trzustce progu wyższego niż 1 gram na każdy kilogram masy ciałka zwierzęcia (z maksymalnym, bezwzględnym dziennym limitem u kopytnych zatrzymanym dla całej doby przy 2g / kg!). Przełamywanie tej wartości wręcz błaga o ostrą i inwazyjną kolkę.
Złym i kalorycznym węglowodanom z ziarna genialnie i zbawiennie potrafi przeciwdziałać tłuszcz. Suplementowanie stabilnej formy dającego energię balansu (na przykład ze świeżo zimnotłoczonych olejów u nasion lub sieczki z lucerny) dostarcza komórkom trzykrotnie więcej paliwa energetycznego niż kłujący, drażniący owies! Tłuszcz uwalania w komórkach roczniaka czystą formę tak zwanej wolnej, rozłożonej w czasie tlenowo energii kalorycznej – całkowicie strzegąc jego pędzkich przyrostów krzywizny. Bezwzględnie dbajmy jednak o limit, maksymalna bariera na zdrową porcję tłuszczu to próg rzędu 1 grama w dziennym przeliczeniu pod 1 kilogram malucha dla ochronny u flory hindgutu.
Podsumowanie: Szukasz doskonałego i precyzyjnego startu u podstaw? Otwórz żłób dla najlepszych!
Odchowanie pięknego i nienagannego zdrowo przy postawie wierzchowca, z mrocznym cieniem setki czyhających po drodze z błędem w odżywce ortopedycznych chorób, żąda w hodowli niesłychanej dojrzałości. Pomyłka w porcjach białka bije opłakanym przykurczem stawu. Brak dbałości we wiedzę o podaż soli minerału u kości pęka ułamkiem miednicy we pędzie po zawodach za 5 lat.
Mając z głową nakreśloną pewność o rygorze wag pod witaminę, zainwestuj bez mrużenia w specjalistyczne wsparcia opartych asortymencie weterynaryjnym z dedykowanej e-commerce linii sklepu Polski Żłób. Genialnie podparta klinicznym składem, bogata pasza dla koni gwarantuje wyśmienity dla rozwijającej się krzywizny kośćca, bezzbożowy i czysty u mądrych podażach balans. Wybierz jakość po stronie długowieczności twoich kopytnych ulubieńców, tworząc z Polski Żłób niepokonanego na padoku wierzchowca u zdrowych kości pędzących lata w sukcesie stajni!
